Pregnyl, Profasi, Choragon
Tüp Bebek Tedavisinde Kullanılan Protokoller
Uzun Protokol (Long protokol): Tüm dünya’da en çok tercih edilen KOH protokolüdür. Adetinizin 21.günü yumurtalık fonksiyonlarınızın baskılanması için GnRH anologları uygulamasına başlanır. Takip eden adet kanamasının 3. gününde baskılanmanın olup olmadığı yapılacak olan kan testi ile anlaşılır. Kan östrojen düzeyi azalmış ise baskılanma sağlanmış demektir. GnRHa uygulaması sona erdirilmez. Aynı gün yumurtalıkları uyaran ilaçların( hMG ya da FSH) tedavisine başlanılır . Çatlatma iğnesi yapılana kadar GnRHa ve hMG ya da FSH bir arada kullanılır.
Kısa Protokol: GnRHa uygulamasına adet kanamasının ilk günü başlanıp tedavi sonuna kadar (çatlatma iğnesinin yapıldığı gün) devam edilir. Adet kanamasının 3. gününden başlayarak tedaviye hMG ya da FSH eklenir.
Ultrakısa Protokol: Adet kanamasının ilk günü GnRHa başlanır ve 3 gün verildikten sonra kesilir. Tedaviye hMGya da FSH ile devam edilir. Amaç sadece flare-up etkiden yararlanmaktır.
Yumurta gelişiminde kullanılan yeni protokoller
GnRH-Antagonistlerinin Kullanımı (Orgalutran ve Cetrotide)
Bu ilaçlarla yumurta gelişimi aşaması öncesi hazırlık ve baskılama dönemine gerek kalmadan, kadının adetinin ikinci veya üçüncü gününden itibaren yumurta gelişimi tedavisi uygulanabilmektedir. Böylece hastanın işlem için ayırdığı süre kısaltılabilmekte ve kullanacağı ilaç dozu düşürülerek hem süre ve hem de maliyet azaltılmaktadır. Antogonist tedavi şemasında Gonadotropin preparatları adetin ilk 3 günü içerisinde başlanılmakta, follikül takibi ve hormon analizlerine göre belli gelişim evresinde günlük antagonist enjeksiyonları tedaviye eklenmektedir. Antagonist, hCG uygulaması dönemine kadar devam edilmektedir.. Antogonist tedavisi ile gelişen folliküllerden yumurtanın kendiliğinden atılmaması yani yumurta toplama işleminde toplanabilmesi hedeflenmektedir
Klomifen Sitrat (Klomen, Gonophene) ve Aromataz İnhibitörü (Letrozole ‘Femara’) Kullanımı
Yumurtalık rezervi azalmış olan kadınlarda, alternatif yaklaşım, sayıca az olan yumurtaların klomifen sitrat veya letrozole adı verilen ilaçlarla, adetin ilk yedi gününde büyümelerinin sağlanmasıdır. Burada amaç, adı geçen ilaçların yardımı ile kadının kendi hormonlarının seviyelerini yükseltmek, yumurta gelişimini uyaran ilaçları daha az sayıda kullanarak yumurta kalitesini arttırmaktır.
Natürel Siklusta ICSI
Yumurtalık rezervi kısıtlı olan ve ilaç uyarısı ile yumurta gelişimi sağlanamayan kadınlarda son alternatif olarak, kadının her ay kendiliğinden büyüyen tek yumurtası takip edilerek mikroenjeksiyon uygulaması gerçekleştirilebilir.
Ovülasyon indüksiyonunun en ciddi komplikasyonu Ovarian Hiperstimülasyon Sendromudur (OHSS) ve %1.3 oranında görülebilir. Yumurta gelişimini uyaran ilaçlar nadiren yumurtalıkların aşırı uyarılmasına ve karın boşluğu başta olmak üzere göğüs boşluğu cilt altı gibi bölgelerde sıvı toplanmasına neden olmaktadır. Ciddi vakaların hastaneye yatması gerekmektedirTedavinin süresi değişkendir. OHSS riski yüksek olan kadınlarda embryo transferi geciktirilebilir ya da iptal edilebilir.

MESA :Mikro cerrahi epididimal sperm aspirasyonu
PESA : Perkütan testiküler sperm aspirasyonu
TESA : Testiküler sperm aspirasyonu
TESE : Testiküler sperm extrasyonu

Sperm sayısı 5 milyon/mL altında olanlarda , Azospermi, yani sperm analizinde hiç sperm olmayan erkeklerde (PESA/MESA/TESE veya TESA yöntemleriyle sperm elde edilir.) , daha önce denenmiş Konvansiyonel IVF yöntemiyle başarısız olan çiftlerde , Pre-implantasyon genetik tanı (PGD) yapılacaklarda gebelik şansını arttırmak için Mikroenjeksiyon(ICSI) (Intra-Cytoplasmic Sperm Injection ) yöntemi tercih edilmelidir. ICSI işleminden önce yumurtaların çevresindeki hücreler (kumulus hücreleri) temizlenir daha sonra her bir yumurtanın içine önceden belirlenen tek bir sperm hücresi mikromanupilatör adı verilen özel bir alet yardımıyla enjekte edilir.
Fertilizasyon İşleminden 16-18 saat sonra döllenme olup olmadığı kontrol edilir. Döllenmiş yumurtalar tekrar kültür ortamına konur ve gelişmesi beklenir. Transfer aşamasına getirilen embryolardan kaliteli olanlar belirli bir sayıda kadının rahmi içine transfer edilir.

Embryo transferinden 1-2 saat sonra hasta evine gidebilir. Daha uzun süre yatak istirahatinin gebelik şansını arttırıcı etkisi olmadığı saptanmıştır. . İlk 24 saatte ev istirahati yeterlidir, daha sonra normal yaşamınıza geri dönebilirsiniz. Gebelik test sonucunu öğreninceye kadar aşırı sportif attivitelerde ve cinsel ilişkide bulunmamanız gerekmektedir. Tedavinizin başlangıcından itibaren kesinlikle sigara içmemelisiniz. Embriyo Transferi sonrası 12. günde gebelik testi yapılır.

12 ve 14. günlerdeki beta-hCG değerlerinde düzenli artış görüldükten sonra klinik gebelik olarak değerlendirilir ve 2 hafta sonra ilk gebelik ultrasonu için çağırılır. Bu ilk ultrasonda rahim içerisinde gebeliğe ait bir kese olup olmadığı araştırılır.Gebeleğin ikiz üçüz olup olmadığı bu ilk ultrasonda görülen kese sayısı ile belirlenebilir.

Uzmanlar asıl meselenin şimdi premordiyal hücrelere dönüşme potansiyeli olan kök hücreleri belirlemek ve bunların daha sonra sperm ve yumurtaya dönüşmesini teşvik etmek olduğunu söylüyorlar. Uzmanlar bunun gelecekte çocuk sahibi olamayan çiftlere yeni bir kapı açabileceğini vurguluyor.
Genellikle sperm bankaları tüp bebek araştırmaları için daha çok 20′li yaşlarındaki erkeklerce yapılan bağışlara bel bağlıyor. Yumurta bağışları ise daha zor ve riskli olduğundan bağış yapacak gönüllü bulmak oldukça güç. Son yıllarda bağış sayıları gitgide azalıyor.

Op. Dr. Özgün, riskin, anne yaşına bağlı olarak arttığını ifade ederek “Bebek kaybı olasılığı, ikiz gebeliklerde tekil gebeliklere kıyasla 4–7 kat daha yüksektir. Bebek ölüm oranları; tek yumurta ikizi gebeliklerinde yüzde 50, çift yumurta ikizi gebeliklerinde ise yüzde 9’dur” dedi. Op. Dr. Özgün tekil gebeliğe yönelik çalışmaları olduğunu belirterek şunları söyledi:
“İnfertilite tedavisinde, çoğul gebeliklerin önlenmesine yönelik ‘tek embriyo transferi’ çalışmalarımız sürüyor. Bu konuda Avrupa ve ABD’deki kliniklerin araştırmaları da devam ediyor. Merkezimizin de temasta olduğu bu kliniklerle ortak yapılan tek embriyo transferi çalışması, en kısa sürede bilim dünyası ile paylaşılacak.”
Çoğul gebelikte fizyolojik değişim daha fazla
Çoğul gebeliklerde annede oluşan nabız, tansiyon ve kilo artışları gibi fizyolojik değişikliklerin, tekil gebeliğe göre daha fazla görüldüğünü belirten Op. Dr. Osman Denizhan Özgün, “Çoğul gebeliklerde erken doğum riski tekil gebeliklerden 8-10 kez ve gebelik hipertansiyonu 2-5 kez daha fazla sıklıkta ortaya çıkıyor” dedi. Op. Dr. Özgün şunları söyledi:
“Çoğul gebeliklerde, hidroamnios (bebeğin içerisinde bulunduğu sıvının fazla olması), gebelik şekeri, üriner sistem enfeksiyonlarının oluşumu ve sezaryenle doğum yapma olasılığı daha fazladır. Ayrıca; aşırı bulantı ve kusma, düşük tehdidi, gebeliğin 6. ayından sonra kanamaların olması, zamanından önce su kesesinin yırtılması, kansızlık, idrar yollarının iltihaplanması, damarda pıhtı oluşumu ve safra yollarında safra göllenmesi durumları ile çoğul gebeliklerde daha fazla karşılaşılıyor.”
Bebekler de risk altında
Çoğul gebelikler sonucunda dünyaya gelen bebeklerin büyük çoğunluğunun da risk altında olduğuna işaret eden Op. Dr. Özgün, “Bu bebekler bir süre yeni doğan bakım ünitelerinde izlenir. Özellikle erken doğumla dünyaya gelenlerde olmak üzere; akciğerlerin çok iyi gelişememiş olmasına bağlı yaşanan solunum sıkıntısı, düşük vücut ağırlığı ve erken doğum nedeni ile beyin ile ilgili felç görülebilir” dedi. Op. Dr. Özgün, doğurganlık sorunu yaşayan çiftlerin tedavilerinin, bir bütün olarak ele alınması gerektiğini belirterek “Çiftler, bilimsel bir tavırla, sürekli ve dikkatli bir şeklide değerlendirilerek tedavi edildiğinde, sağlıklı gebeliklerin elde edilmesi mümkündür” diye konuştu.

Özörnek konu ile ilgili şu açıklamaları yaptı:
“Basamak basamak yapılan kısırlık tedavisinde en son basamak, tüp bebek yöntemidir. Tüp bebek yönteminin maliyeti büyük olduğundan, kısırlık tedavisi gören çiftlerin ancak yüzde 15′i bu yöntemi değerlendirebiliyor. Türkiye’de en çok talebin geldiği Güneydoğu’da tüp bebek yöntemini isteyen çiftlerin halen kafalarında soru işareti bulunuyor. Çiftler, tüp bebek yöntemini kullandıklarının gizlenmesini istiyor. Tüp bebek yöntemine yoğun talep nedeniyle, bölgelerde daha fazla tüp bebekle ilgili tanıtım yapılarak insanların daha fazla aydınlatılması gerekiyor.”

Ultrasonografi ile tanımlanabilen ve hidrosalpenks adı verilen bu durumda rahim filmi çekilerek veya laparoskopi yapılarak hidrosalpenksin boyutlarını daha net olarak ortaya koymak ve tedavi etmek mümkündür. Tüplerde biriken sıvı rahim içine akarak embriyoların tutunmasını engellemekte veya gebelik oluştuğunda erken düşüklere yol açmaktadır. Bu durumda tüplerin laparoskopi ile çıkarılması veya rahimle birleştiği noktadan bağlanması başarı şansını belirgin olarak arttırmaktadır. Tüplerde sıvı toplanması kadında tüp bebek şansını azaltan en önemli ve en sık görülen nedenlerden birisidir.
Ayrıca hormonal bozukluklar da embriyo gelişimini ve rahimde tutunması engeller. Tiroid bezi hastalıkları, beyinde hipofizden salgılanan süt hormonu (prolaktin) artışı önemlidir. Kanda bakılan hormon seviyeleri ile bu bozukluklar tanımlanabilir. Polikistik over hastalığı ve yol açabildiği insülin hormonu artışı gebe kalmayı zorlaştırdığı gibi düşüklere de yol açabilmektedir. Bu amaçla insülin direncini azaltan şeker hastalığı ilaçları verilerek gebelik şansı arttırılabilir.
Başarısızlığın nedeni tespit edildikten sonra yapılan işlemler nelerdir?
Biz başarısız tüp bebek uygulamaları olan çiftlerde yukarıdaki tüm araştırmalar normal bulunduğunda rahim içinden doku örneği alıyor ve bu örneği laboratuar ortamında kültüre edip çoğaltarak embriyoları bu kültür ortamında geliştiriyoruz. Endometrial ko-kültür olarak adlandırılan bu teknik ile adetin 21. günü rahim içinden alınan ufak bir doku örneği laboratuar koşullarında üretilerek yapay bir rahim içi dokusu oluşturuluyor ve embriyolar bu doku içinde büyütülüyor. Embriyo gelişimi için gerekli olan büyüme faktörleri, proteinler ve besleyici maddeler yönünden zengin olan rahim içi doku kültürü bu sayede embriyo gelişimini destekliyor, ayrıca ortamda oluşan antioksidanlar embriyo için zararlı olabilecek artıkları uzaklaştırıyor. Bu teknik daha önce başarısız sonuçlanmış tüp bebek vakalarında yapay kültür ortamlarına bir alternatif olarak kullanılmaktadır.
Embriyoların tutunmasını engelleyen bir diğer sebep kromozom bozukluklarıdır.
Sağlıklı görünen birçok embriyo kromozom bozukluğu nedeniyle rahim içinde tutunamamaktadır. Embriyolarda genetik tanı işlemini yaparak, hem en sağlıklı, hem de tutunma kabiliyeti en yüksek olan embriyoların seçilmesi sağlanmaktadır. Böyle bir seçim ile gebelik şansı arttırılıp, düşük riski azaltılmakta ve aynı zamanda çoğul gebelikler engellenmektedir. Tüp bebekteki nihai amaç tek, sağlıklı ve canlı doğumla sonlanacak bir gebelik elde etmektir. Preimplantasyon genetik tanı bu amaçla tekrarlayan başarısız tüp bebek vakalarında kullanılmaktadır.

Human Reproduction dergisinde yayımlanan araştırmada, tüp bebeklerin kalp kapakçığı kusurundan, yarık dudak ve damağa, bağırsakların ve yemek borusunun tam gelişmemesi yüzünden sindirim sistemi anormalliklerine kadar çeşitli hastalıklardan mustarip olabildiği saptandı.
Bunun yanı sıra tüp bebeklerde küçük olsa da gelişme geriliğine yol açan Angelman Sendromu ile karında delik ve öğrenme zorluklarına yol açan Beckwith-Wiedeman Sendromu gibi nadir görülen genetik hastalık riskinin de, normal yollarla dünyaya gelen bebeklere göre daha fazla olduğu belirtildi.
Tüp bebeklerde veya diğer tedavi yöntemleriyle dünyaya gelen bebeklerde sağlık sorunlarının daha fazla olması riskinin, doğanın düşük kaliteli oldukları için atacağı yumurtaların kısırlık tedavisindeki ilaçlar sayesinde kullanılması olabileceği belirtildi.
Diğer bir sebebin de, yumurtaları artık düşük kaliteli olan yaşı büyük kadınların bu yönteme daha fazla başvurması olabileceği kaydedildi.
Bilim adamları yine de, risklerin doğrudan kısırlığın sebebiyle mi ilintili, yoksa bizzat yöntemin kendisinden mi kaynaklandığını henüz bilmiyor.