Tip 2 diyabet hastalığı daha çok yaşlı ve genellikle kilolu kişilerde görülürken, çocukluk çağındaki obezite sorununun artması ile gençlerde de görülmeye başlandı.
Farelerde denendi
Diyabet hastalığının ortaya çıkmasında genetik yatkınlık büyük rol oynuyor. İyileştirme kadar koruma amaçlı da kullanılacak yeni aşının, ailesinde diyabet riski taşıyanlarda hastalığın gelişimini engelleyebileceği belirtiliyor.
Londra’daki Bristol Üniversitesi ve King’s Koleji’ndeki bilim adamlarının geliştirdiği aşı, fareler üzerinde başarılı sonuç verdi.
Aşı ile enjekte edilen protein, ensülinin vücuda verdiği zararı durdurdu, diyabetli hayvanları geri kalan yaşamlarında hastalıktan korudu.

Öğün sonrası yükselişlerin önlenmesi
Kan şekeri seviyesinde öğünlerden sonraki yükselişlerin önlenmesinin birinci adımı; glisemik indeksi ve glisemik yükü düşük bir diyettir. Bazı doğal ürünler, kan şekeri seviyesini kontrol etmenin yanı sıra, tip 1 diyabet hastalarının çoğunda görülen komplikasyonlarla başa çıkmada da oldukça önemlidir. Örneğin acı kavun. Asya’da sebze olarak yenilmesinin yanında, olgunlaşmamış acı kavun, halk arasında diyabet tedavisinde kullanılmaktadır. Olgunlaşmamış meyvenin suyunun ya da ekstresinin, kan şekeri düşürücü etkisi kanıtlanmıştır.
Tip 2 diyabet için doğal ürünler
Tip 2 diyabetin, obezite ve insülin duyarlılığının azalması gibi fizyolojik stres faktörleri ile birleşmesi nedeniyle tip 1 diyabete göre daha karmaşık olduğunu unutmayın. Tip 2 diyabeti olan kişilerde, terapi hedeflerine doğal ürünlerin (ya da ilaçların) desteği ile ulaşabilmek için şunlar gereklidir:
- İnsülin fonksiyonunun duyarlılığının artırılması
- Kan şekeri seviyesinde öğünlerden sonra görülen yükselişlerin azaltılması
İnsülin duyarlılığı ve fonksiyonlarının artırılmasındaki ilk adım ideal vücut kilosuna erişmek ve güçlü bir multivitamin-mineral kullanmaktır. Gymnema sylvestre ekstresi, Amerikan ginsengi, Kore ginsengi, çemenotu tohumu ekstresi, soğan ve sarımsağın fazla miktarda alınması gerekmektedir. İnsülin alımını daha da artırmak gerekiyorsa, reçeteli ilaçlar kullanılmalıdır.
Kan şekerinde öğünlerden sonra görülen yükselmeler, hem tip 1 hem de tip 2 diyabette biyokimyasal tahribata neden olabilir. Bundan dolayı diyetsel tavsiyeleri izlemenin yanında, birkaç doğal ürün kullanılabilir (en önemlileri; lif tamamlayıcıları, doğal glikozidaz inhibitörleri ve Amerikan ginsengi). Lif tamamlayıcıların kan şekeri kontrolünü artırdığı, insülin seviyesini düşürdüğü ve vücut tarafından emilen kalorileri azalttığı görülmüştür. En iyi lif kaynakları; glucomannan (konjak kökünden elde edilir), karnıyarıkotu, guar zamkı, yağı alınmış çemenotu tohumu ya da lifi, deniz yosunu lifleri ve pektindir. Ayrıca, touchi ektresi (fermente bir soya fasulyesi ürünü) ve dut ekstresi de etkilidir.

Uzmanlar, stresin neden olduğu kan şekeri yükselmesinin diyabete neden olabileceğini belirtiyor. Kan şekeri yüksekliği, bilindiği gibi, diyabetin başlıca bulgusu…
Ayrıca uzmanlar, boşanmanın koruyucu olmadığını ve ayrılanlarda da hastalığın sık görülmeye devam ettiğini bildirdi.

Yiyecek dedektifi olun
Bu ipucu harika bir yazar ve beslenme uzmanı olan Anne Louise Gittleman’dan. Aynı zamanda şunu ekliyor; “Şekeri azaltmak için önce nerede olduğunu öğrenmelisiniz. Yiyeceklerin paket üstü bilgilerini okumaya başlayın.”
Yapay tatlandırıcılardan uzak durun
Ne yazık ki yapay tatlandırıcılar şeker ve karbonhidrata olan isteği artırır. Gittleman’a göre, aynı zamanda vücutta depolanan ve kan şekeri metobolizmasını düzenlemek için gerekli olan kromu da azaltırlar.
Hesaplamayı iyi yapın
Paketin üzerinde ‘toplam şeker’ diyen bölüme bakın ve gram miktarını dörde bölün. İşte bu alacağınız şeker miktarının çay kaşığı cinsinden hesabını verir. Sadece bu egzersiz bile sizi korkutmaya yetecektir.
Meyveyi sınırlayın
Meyve şeker ihtiva eder ama aynı zamanda lif ve iyi besinler de sağlar. Sadece miktarı abartmayın. Kilo kaybı için günde en fazla iki porsiyon idealdir.
Meyve suyunu bırakın
Meyve suları saf şekerdir ve taze meyvede lif veya yararlı diğer mineralleri içermez.

Tedavinin ilk basamağında acil tedaviye ihtiyaç olup olmadığı iyi belirlenmelidir. Acil tedaviye ihtiyaç duyulan durumlar:
- Ayağın kızarması ve şişmesi
- Ayakta infeksiyon, renk bozukluğu, cilt altında gaz birikimi
- Ayak cildinde pembeleşme, nabız alınamaması, kangren varlığı
Acil tedavi mutlak yatak istirahatı, damardan uygun antibiyotik kullanımı, iyi kan şekeri kontrolü, infekte ve nekrotik dokuların uygun cerrahi yöntemlerle tedavisi ve pansumanını içermektedir.
Uzun dönemli tedavide infeksiyon ve yara bakımı yanında ağırlığa karşı gelen yükün azaltılması önemli bir yer tutmaktadır. Hastalar yara oluşan ayak üzerine mümkün olduğunca basmamalıdır, yeterli topuk desteği ile beraber yatak istirahatı yaparak basınç azaltılmalıdır. Varsa nasırlar uzman ekip tarafından temizlenerek altındaki dokuya pansuman yapılmalıdır. Uygun antibiyotik tedavisi haftalarca sürebilir. Cerrahi tedavi ile ayaktaki şekil bozukluklarının düzeltilmesi yara iyileşmesini sağlar ve yeni yaraların açılmasını engeller.
Ayrıntılı damar değerlendirmesi kangren ile gelen tüm hastalarda şarttır. Diyabetik hastaların damar lezyonları genellikle birkaç seviyede birden olur. Bu damar daralmalarının tespitinde öncelikli yöntem doppler ultrasonografi ve anjiyografidir. Tedavisinde damarın anjiyografi sırasında genişletilmesi (anjiyoplasti) veya bypass cerrahisi kullanılır. Her iki tedavi şeklinin başarı oranları birbirine benzerdir. Bunların yanında sigaranın bırakılması, beslenme düzenlemesi, kolesterol düzeylerinin düşürülmesi, kan basıncı ve kan şekerinin iyi kontrolü bu tedavilerin başarısını doğrudan etkilemektedir.
Tüm bu tedavi yöntemlerine cevap alınamıyorsa veya ayak başlangıçta çok kötü durumdaysa tek tedavi şansı ayağın kesilmesi (amputasyon) olabilir. Zamanında yapılan müdahaleler hastanın yaşamını kurtarabilir.
Diyabetik ayak yaralarını önleme
Ayaklarda yara açılmasını engellemek için uyulması gereken bazı kurallar vardır:
- Ayaklar her gün muayene edilmelidir.
- Sabun ve ılık su ile ayaklar her gün yıkanmalı ve uygun nemlendirici kullanılmalıdır.
- Ayakkabılar giyilmeden önce içi kontrol edilmelidir.
- Ayak ölçüsüne uygun ayakkabı alınmalıdır.
- Parmakların rahat hareket ettiği içi geniş, bağcıklı ayakkabılar tercih edilmelidir.
- Ayak ısı kaynaklarından uzak tutulmalıdır (ateş, radyatör, sıcak su torbası)
- Evde ve dışarıda yalınayak dolaşılmamalı, önü kapalı ayakkabılar tercih edilmelidir.
Ayak problemleri önlenebilir diyabet komplikasyonlarındandır. Hastaları gelişebilecek potansiyel problemler konusunda bilgilendirmek ve eğitmek önlemin temelini oluşturmaktadır. Diyabetik ayak yarası oluşmuşsa tedavisi uzman bir ekip tarafından yürütülmelidir.

Kan şekerinin uzun süreli yüksek olması sinirlere zarar verebilir ve diyabetik nöropati ortaya çıkar. Bu da sinirlerin ağrı ve diğer duyuları iletmesini engellediğinden his kaybı görülebilir. Hastalar ayaklarındaki küçük sıyrık ve yaralı fark etmezler. Bu yaralar tedavi edilmediğinde iltihaplanabilir ve ayağın hatta bacağın kaybına kadar gidebilecek ciddi bir enfeksiyona neden olabilir.”
Diyabetik ayak yaralarının hastaneye yatışların en önemli nedeni olduğuna da dikkati çeken Başkal, şeker hastaları için yapılan harcamaların yüzde 20’sinin ayak problemlerine yönelik olduğunu söyledi.
Başkal, “Diyabetik ayak şeker hastalarının yüzde 15’inde görülür. Tip2 diyabetiklerin yüzde 50’si de risk altındadır. Travma dışı nedenlerle gerçekleşen ayak-bacak kesilmelerinin yüzde 40-60’ı şeker hastalığının kötü kontrolü nedeniyledir. Diyabetik ayak, hastanın eğitimi, ayak bakımıyla temizliğine dikkat edilmesi ve iyi kan şekeri kontrolü ile önlenebilen bir komplikasyondur. İyi kan şekeri kontrolü ile uzuv kaybı riski yüzde 60 azalmaktadır” diye konuştu.
Tırnaklar kesilmek yerine törpülenmeli
Başkal, şeker hastalarının ayak bakımı konusunda hekimlerinden bilgi alması ve bunları harfiyen yerine getirmesi gerektiğini belirtti.
Hastalara, her gün ayaklarını ve parmaklarını kontrol etmelerini önerdiklerini ifade eden Başkal, “Küçük çizik, yara ve kesik olup olmadığına bakılmalı. Ayağın alt kısmının görülebilmesi için ayna kullanılmalı. Ayaklar her gün yumuşak bir sabun ve ılık suyla yıkanmalı” dedi.
Başkal, ayak parmak aralarının özenle kurulanması, ayaklarda çatlama ya da kuruma halinde parmak araları hariç nemlendirici krem sürülmesi gerektiğini belirterek, tırnak bakımı konusunda da şunları kaydetti:
“Tırnaklar, banyodan sonra parmak ucuyla aynı düzeyde olacak şekilde kesilmeli, asla derin kesilmemeli, tırnak yapısı uygunsa kesmek yerine törpülenmeli. Tırnakların köşelerindeki deri ile tırnak dipleri kesilmekten
kaçınılmalı. Tırnakları kesmekte zorlanıldığında bir başkasından yardım alınmalı. Nasır olması durumda kişi yerine hekim müdahale etmeli.”
Ayakkabı seçiminin de önemli olduğunu ifade eden Başkal, ayaklara tam uyan ve ayak parmaklarının rahat hareket edebileceği ayakkabıların tercih edilmesi gerektiğini söyledi. Başkal, açık burunlu ve açık topuklu ayakkabıların uygun olmadığını belirterek, “Her gün temiz çorap giyilmeli. Sıkı, lastikli çoraplar kullanılmamalı. Çıplak ayakla dolaşılmamalı. Ayakkabı giyilmeden önce içinde bir şey olup olmadığından emin olunmalı” diye konuştu.
Başkal, farkında olmadan yanıklara maruz kalınmaması için ayakların sıcak cisimlerle ve su ile temas etmeden önce sıcaklığının kontrol edilmesi gerektiğini de sözlerine ekledi.

Gizli şeker, insülinin düzensiz ve aşırı salgılanmasıyla ortaya çıkar. Şiddetli acıkma atakları, açlığa tahammülsüzlük, baş ağrısı, fenalık hissi, tatlı krizleri, hamurlu gıdalara eğilim, yemekten sonra ağırlık çökmesi ve uyku eğilimi belirtilerindendir. Tokluk kan şekeri yemekten sonraki ilk iki saat içinde 140-199 mg/dl arasında olanlar, diyabet açısından riskli olarak kabul edilir. Mutlaka A1C testi yaptırın!
- Gizli şeker nasıl önlenir?
Gizli şekeri önlemenin en iyi yolu; uygun bir beslenme programı ile ideal kiloya dönmektir. Gizli şeker döneminde, ara öğünlerde; insülin salgısını tetikleyecek hızlı emilen karbonhidratlı gıdalardan (şekerleme, meyve, simit, beyaz ekmek vb.) kaçınılmalıdır. Ara öğünler glisemik indeksi düşük ve emilimi yavaş gıdalardan (kepek, çavdar, yulaf, tam buğday ekmeği vb.) hazırlanmalıdır. Ana öğünlerde ise, aşırı yağlı ve kolesterolü yükselten gıdalar tüketilmemelidir.
- İnsülin tedavisi ne zaman gerekir?
A1C testi yüzde 8′in üzerinde olan hastalar, mutlaka insüline başlayarak bunu yüzde 6.5′in altına indirmelidir.
- Diyabetli bir hasta, organ hasarlarından nasıl korunur?
Diyabetin başlangıcından itibaren 10 yıl boyunca genel olarak hastayı uyaran ya da yaşam kalitesini bozan bir bulgu olmaz. Hastalık sinsice seyreder. Bu süreç, hasta açısından yanıltıcıdır. Burada en önemli tanı aracı, A1C testidir. A1C testi diyabet hastasının iki aylık kan şeker ortalamasını gösterir. Kişinin A1C testi, yüzde 6.5 değerinin altında olmalıdır. Beyaz alanda yer alan bu değerin altında, diyabete bağlı organ hasarlarının gelişmediği kabul edilmektedir. 6.6-8 değerleri arasına denk gelen sarı alanda ise; büyük damar hasarı, hipertansiyon, koroner bozukluğu, diyabetik ayak ve inme gibi problemler boy gösterebilmektedir. Eğer bu değer 8.1 ve üstünde ise; bu kez küçük damar hasarı, göz bozukluğu, böbrek bozukluğu ya da ayak sinir hasarı oluşabilir.
Esra Tüzün – Günaydın

- Tatlı krizleri şeker metabolizmasındaki bir bozukluğun belirtisi olabilir. Reaktif hipoglisemi, glikoz intoleransı olan ya da diyabetli bireylerin tatlı gıdalara aşırı düşkünlüğü söz konusu olabilmektedir. Bu durum; hipoglisemi (şekerin düşmesi) atakları yaşayan bireylerde vücudun kana hızlı karışan basit şekerlere ihtiyaç duymasından kaynaklanır. Diyabetli bir bireyde ise kan şekerinin (glikozun) yüksek gitmesine rağmen, vücut tarafından kullanılamaması sonucu vücudun; enerji için daha fazla glikoz sağlayabilmek amacıyla karbonhidratlı ve basit şekerli gıdalara yönelmesinden kaynaklanır.
Egzersiz öncesi ve sonrası bol su için
- Spor yapan diyabet hastaları vücutlarında oluşan sıvı kaybına karşı ne yapmalılar?
- Sıvı ve elektrolit kaybına karşı su tüketimlerini artırmalıdırlar. Egzersiz öncesi, egzersiz sırasında ve sonrasında bol su içmeleri gerekir. Terlemeyle kaybettikleri sodyum ve potasyumu ise beslenme programlarında potasyum içeriği zengin (portakal, mantar, brokoli, ıspanak, kayısı vb.) besinlere yer vererek ve spor sonrası bir bardak az tuzlu ayran veya bir bardak mineralli maden suyu içerek karşılayabilirler. Şeker kontrolünü sağlamak içise hekiminiz ve diyetisyeniniz ile egzersiz planınızı değerlendirmelisiniz. Egzersiz öncesi ve sonrasında bazı gıdalarla takviye yapılması önerilebilir.
- Marketten ürün alırken diyabet hastaları etiketlerde nelere dikkat etmeli?
- Besin etiket bilgilerini mutlaka okumalılar. Bir gıda ürününün üzerinde yer alan besin etiket bilgisi bölümünde; gıdanın enerji, karbonhidrat, protein, yağ ve lif gibi besin öğeleri içeriğini gösteren bir bölüm bulunur. Bu bölümde gıdanın bir porsiyonunun veya 100 gramının besin değerleri mevcuttur. Özellikle karbonhidrat sayımı uygulayan diyabetliler, besin etiketlerinde tüketecekleri porsiyon ölçüsünü belirleyebilmek için bu bölümü öncelikle incelemeli; 100 gramının ve bir porsiyonunun içerdiği karbonhidrat ve şeker alkolerinin miktarına, besinin posa içeriğine ve yağ oranlarına bakmalıdırlar. Tüm diyabetli veya obez bireylerin besini tüketmeden önce ambalajında yer alan içindekiler kısmını da incelemeleri gerekir. Çünkü çoğu birey, besinlerin üzerindeki ‘şekersiz’, ‘şeker ilavesiz’, ‘light’ gibi açıklamaları yanlış değerlendirip, besinin kan şekerini etkilemeyeceğini ya da enerji içermediğini düşünmektedir. Oysa bu ifadeler; gıdanın rahatlıkla tüketilebileceği, sağlıklı bir besin olduğu, enerji içermediği ya da kan şekerini yükseltmeyeceği anlamına gelmez. Besinin içerdiği yağın türü, miktarı, tuz içeriği de dikkate alınmalıdır.
- Fazla tuz sakıncalı mıdır?
- Tuzun içerdiği sodyum, vücut sıvılarının ozmotik basıncı ve asit-baz dengesi için gereklidir. Ancak fazlası vücutta su tutulması ve ödeme yol açar, tansiyon yüksekliğine neden olabilir. Günlük tuz alımı 4-6 gramı geçmemelidir. Özellikle yüksek tansiyonu veya böbrek, kalp sorunları olanların ise beslenmelerinde tuzu kısıtlamaları gerekir.
Sabah

Kuru baklagiller
Kuru fasulye, mercimek, nohut, soya fasulyesi gibi kuru baklagiller iyi posa kaynaklarıdır, aynı zamanda kalsiyum, çinko, magnezyum ve demir yönünden zengin besinlerdir. B ve E vitamininin de zengin kaynaklarıdır. İçerdiği bu besin öğeleri bakımından özellikle haftada 1-2 kez tüketilmelidir.
Yağlı tohumlar
Ceviz, fındık, fıstık gibi yağlı tohumlar kalp hastalıklarına karşı koruyan iyi türde yağ asitleri içerir. Magnezyum ve posa içeriği de zengin olan bu gıdalar, kalori ve yağ oranı yüksek olduğu için fazla miktarda tüketilmemelidir.
Balık
İyi bir protein kaynağı olan balık, Omega-3 yağ asitlerinden zengindir. Omega- 3 yağ asitleri; kan pıhtılaşmasını, kalp atım ritminin bozulmasını, iltihaba bağlı hastalıkların gelişmesini önler, trigliserit ve kolesterol düzeyini düşürür, kan basıncını azaltır, retina ve beyin gelişiminde rol oynar. Diyabetli bireyler; özellikle soğuk sularda yaşayan uskumru, somon, ton ve sardalye gibi balıkları haftada 2-3 kez tüketmeye özen göstermelidir.

İlikteki hangi kök hücrelerin seçileceği ve hangilerinin insülin üreteceği gibi soruların havada kalması nedeniyle “öncü niteliğindeki” Burt ve ekibinin araştırması yine de hastanın kendi hücrelerinin nakledilmesi nedeniyle bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaç ve yan etkilerin olmadığı bir tedavi vadediyor.
Araştırma, “Journal of the American Medical Association” dergisinde yer alıyor.
Tip 1 diyabet
Tip 1 diyabetin tedavisinde en büyük umut pankreas hücresi nakli olarak görülüyor. Pankreasta, küçük adacıklar şeklinde duran ve insülin salgılayan beta hücreleri kadavradan alınarak izole ediliyor, işlemden geçiriliyor ve sonra MR altında enjeksiyonla hastanın karaciğerine giden ana damara veriliyor. Ancak vücudun bu hücreleri düşman sanıp yok etmesini engellemek için bağışıklık sistemi ilaçla baskılanıyor.
İlaçların ciddi yan etkileri var. Nakilden sonra hastanın insüline ihtiyacı kalmasa da diğer organların zarar görme ihtimali söz konusu.